Кабар жана жарыялар

Манас университетинин окутуучусу илимий ачылышка салым кошту

Манас университетинин окутуучусу илимий ачылышка салым кошту

Түрк илимпоздору Антарктикадан кийин биринчи Түрк Арктика илимий сапарындагы изилдөөлөрдө айыл чарбадагы курт-кумурскаларды жок кылуучу химиялык заттарды зыянсыз кылган жаңы бактерия түрүн аныкташты.

Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Табигый илимдер факультетинин биология бөлүмү жана Он тогузунчу май университетинин Айыл чарба факультетинин чарбалык биотехнология бөлүмүнүн окутуучусу доц.м.а Йылмаз Кая, Амасья университетинин Борбордук изилдөө лабораториясынын мүдүрү, доц. Севги Мараклы, Он тогузунчу май университетинин Айыл чарба факультетинин Өсүмдүктөрдү коргоо бөлүмүнүн окутуучусу доц. Хасан Мурат Аксой менен Түркиянын Илимий жана технологиялык изилдөө жүргүзүү кеңешинде (TÜBİTAK) докторантурадан кийинки изилдөөлөрдү жүргүзүүчүсү Мохамед Эдбеиддин изилдөөсү долбоор алкагында табылган бактериянын айыл чарбада колдонулган айрым химиялык заттарды зыянсыздандырууга жөндөмдүү болгону аныкталды.

Эске салсак, Стамбул техникалык университетинин Изилдөө борбору жетектеген бул экспозиция 2019-жылдын июль айында башталган жана ага Түркия Ишкердик Банкы демөөрчүлүк көрстөткөн.          

Чарбалык жана чөйрөлүк биотехнология иши изилдѳѳлѳрү

Доц. Севги Мараклы 2019-жылдын 13-26-июль күндөрү Арктика аймагы изилдөөлөрүндө топтолгон изилдѳѳлѳр Свальбард аралында жана ага жакынкы аймактарга таандык экенин айтты:

«Изилдөөнүн максаты биринчи Түрк Арктика илимий сапарында топтолгон үлгүлөрдөн айыл чарбада көп колдонулган химиялык заттардын жаратылышка болгон зыянынын алдын алуучу бактерияларды табуу жана алардын жеке касиеттерин изилдөө болуп эсептелет»,-деди.

Айыл чарба  жана чөйрө биотехнологиясында колдонууга мүмкүн экендигин айткан доцент бактериянын биохимиялык, молекулалык, биоинформатикалык анализдери оң жыйынтыктарды бергенин билдирди.

Ишибиз ийгиликтүү болууда

Арктикадан табылган бактерия мындан мурун Антарктикада табылган бактерия менен окшош экендиги көңүл бурдурган. Биохимиялык жана генетикалык анализдер да ‘’изолят’’ деп аталган башка таза микроорганизмдер бар экендигин далилдеди. Жыйынтыктар боюнча Арктикадагы жана Антарктикадагы үлгүлөр салыштырылды. Изилдөө Түркиянын уюл изилдөөлөрү жаатында өзгөчө мааниге ээ.

«Мындай изилдөөлөрдүн артуусу менен өсүмдүк, жаныбар жана микроорганизмдердин түрдүүлүгү боюнча жүргүзүлгөн илимий изилдөөлөрдүн көбөйүүсү да өлкөбүздүн бул багытта алдыга чыгуусу үчүн маанилүү баскыч. Айыл чарбада зыяндуу курт-кумурскаларды өлтүрүү үчүн колдонулган айрым дары каражаттары кээде чөйрөнүн булганышына алып келүүдө. Жаратылышка жана адамзатка зыян туудурган заттарга каршы бактериялар сыяктуу “биоремидация” деп аталган ишибиздин негизги маселеси. Долбоордо табылган бактерияны колдонуу эч кандай зыян эмес»,-деди.          

Үлгүлөр боюнча изилдөө иштери уланат

Антарктика жана Арктика изилдөөлөрүндө табылган үлгүлөрдү колдонгондугун жана табыла турган бир нече бактерия бар экенин айткан доцент Мараклы кийинки максатыбыз түндүк жана түштүк уюлдагы бактериялардын окшоштуктарын жана айырмачылыктарын табуу экендигин айтты.           

«Манас» университети менен кызматташтыкты улантуу

Долбоор алкагында табылган  жаңы бактерияны айыл-чарба биотехнология  методу менен изилдөө максатында түрк окумуштууларынын ТÜBİTAK жаңы ачылган изилдөө институту, Малайзия технологиялык университети жана Кыргыз-Түрк « Манас» университети Табигый жана так илимдер факультетинин биология бөлүмү менен кызматташуу иштери улантылаары айтылды.

Жаңы долбоор        

Доц.м.а Йылмаз Кая MEDIAMANAS бирикмесинин кабарчысына берген маалыматында «Антарктика аймагынан табылган бактериялардын жалпы ген анализдери» (Whole Genome Analyses of Bacteria Obtained From Arctic and Antartic Regions-Arktik) деп аталган эл аралык долбоорду баштоонун алдында тургандыган айтты. Аталган долбоор тууралуу «Антарктида илимдери» журналына жарыяланып, анда КТМУнун табигый жана так илимдер факультетинин биология бөлүмү, 19-Май университети, Амасья университети жана Малайзия технологиялык университети аталган долбоордун эл аралык кызматташтары катары таанытылды.

Медиа Манас, “Анадолу” маалыматтык агенттиги