Page 16 - Gazete Manas
P. 16
MUTFAK aralık'13
Батыш менен Жамал Борисова
Чыгышты
бириктирген
Лагман
Асель Солпуева
Заманбап ашканалардын негизи Orta
түрк маданияты жана Азия
ашканасында түптөлгөн десек
ашыкча болбос. Дүйнөнүн төрт
бурчунда желип келген спагетти,
Чыгыш Түркстан ашканасынын
ажары лагмандан келип чыккан.
“ЧОЙМО ТАМАК” тарапта спагетти деп тааныл- Asya’dan
Тарыхты карыткан лагман ган тамак Чыгыш Түркстандан
түрк элинин салттык тамагы. келгенин тастыктап китепке Avrupa’ya
"Чоймо тамак" деп айтылып, басып чыгарган. Башка сая-
чоюу, узартуу, ичкертүү маа- катчы Марко Поло атактуу Asel Solpueva Uzanan
нисин камтыйт. Бул тамакка "Чыгышка карай саякат" аттуу Lağman
Улуу Түрк изилдөөчүсү Мах- китебинде, ал өз мекенине кай- Tarihten günümüze her alanda çok önemli gelişmeler
муд Кашгари "Лагман" деп ат тып баратканда лагманды ала gösteren Orta Asya mutfağının dünya mutfaklarına olan etkisi
койгон. кеткенин жазган. konuşula gelmiştir. Bunun en önemli kanıtı dünyanın çeşitli
Кадимки лагман колго даяр- bölgelerinde büyük bir iştahla yenen spagettinin kökeninin
далган камырдын үстүнө шор- Нурала Гөктүрк европа- Orta Asya Türkleri’nin meşhur yemeği lagmana dayanmasıdır.
по кошулган тамак. Өзүнчө жа- лыктарды Түрк элинин эң бай
салган камыр менен шорпо тез ашкана маданиятын өз мамле- Türkistan kökenli lagman Orta 1400’li yıllarda Doğu Türkistan zi- bu parçalar ayrı şekilde inceltilip uza- Lagmanın hamuru hakkında efsa-
эле даяр болот. Тамак калория- кеттерине алып кетип ылайык- Asya’da tarihten günümüze yaretinde birçok yemeğe hayran tılır. Elle yapılan hamur daha lezzetli, nelerde var. Genç kızlar hamuru düz,
луу болгонуна карабастан өзгө- таштырып өздөштүрүп алыш- kadar zevkle yenen milli yemeklerin kalarak, kendi ülkesine taşıdığını ve mide için faydalıdır. Oysa spagetti uzun yaparlarsa hayatları da uzun
чө тамшанткан даамынан улам кан деп айткан. başında gelmektedir. “Sozma aş” İtalya'ya dönüşünde, bugün spagetti hamuru açılarak parçalara kesilerek olacaktır. Buna inanan genç kızlar
кайра-кайра жегиңди келтирет. denilen, 'çözme, uzatma, inceltme olarak anılan yemeği de batıya gö- yapılmamaktadır. Çünkü italyanlar ilk lagman yapmaya motive edilerek,
Спагетти болсо, тескерисинче, ДҮЙНӨЛҮК РЕКОРД manasına gelen yemeğe, Büyük türdüğü belirtmektedir. Bu durum- olarak spagettiyi düz keserek hazır- lagman ustaları ortaya çıkartılmıştır.
аз калориялуу. Бирок бул да тез КИТЕБИНЕ КИРИП... Türk Bilgini Kaşgarlı Mahmut “Divan'ı dan Uzakdoğu Seyahatnamesi’nde ladıklarını söylerler. Bunun dışında Dünya rekorları kitabında kaydedilen
аранын ичинде даярдалган та- Лагманды бардык адамдар Lügatul Türk” adlı eserinde 'lagman' de bahsedilmektedir. Bu ve buna Aşçı ninelerin söylediğine göre lag- en uzun hamur bir buçuk kilometre-
мактарга кирет. жакшы көрөт. Кыргызстанда- adını vermiştir. benzer nedenlerle Nurala Göktürk: man gibi elle yapılan hamur yemekler den uzundur.
гы атактуу кафелердин ээлери “Batılıların, Türklerin zengin mutfak sıcak yemek sınıfına girerken, ma-
ЕВРОПАГА КӨЧҮП бир ооз менен, “лагман” эң көп Lagmanın yapılış tarihi çözüleme- kültürlerini kendi ülkelerine taşıdıkla- kinelerde yapılan makarna yemekleri İtalyan mutfağının kartviziti.
БАРГАН “ЛАГМАН” желген тамак деп билдириш- yen bir sır olarak kalırken, spagettinin rını dile getirmektedir. soğuk yemekler sınıfına girmektedir.
Лагмандын камыры бычак ти. “Закия” кафесинин ээси tarihine bakacak olursak, geleneksel Spagetti lagmanın hamuru gibi
менен кесилбейт. Кол менен Чолпон Аманкулова бир күндө Doğu Türkistan mutfağının kültür ‘Batının lagmanı’ Dünya Rekorlar Kitabına tuzlu su veya çorbada pişirilen uzun
бөлүкчөлөргө бөлүнүп өзүнчө миңден ашык порция лагман araştırmacısı Nurala Göktürk gazete- giren yemek makarnanın bir türüdür. Ama böylece
ичке камыр болгуча чоюлат. талап кылынаарын айтты. mize yaptığı açıklamada, Batıda spa- Normal lagman hamuru el yapımı pişirme yönteminin sahibi kendileri
Камыр колго жасалса даам- Лагмандын камыры туура- getti olarak bilinen makarnanın köke- ile hazırlanmaktadır. Hamurun üzeri- Lagmanı herkes seviyor. olduklarını savunurlar. Hazır makar-
дуураак, аш-казанга сиңирим- луу уламыштар айтылып келет. ninin Doğu Türkistan olduğunu ileri ne konulmak üzere hazırlanan sos Kırgızistan’daki meşhur lokantaların nanın üzerine dökülen soslu yeme-
дүүрөөк болот. Эгер камыр Жаш кыздар камырды тегиз, sürmektedir. İtalyan mutfağı olarak hızlı pişiriliyor. Bu ise lagmanın kalo- sahiplerinin söylediğine göre lagman ğin adı ise pasta. Spagetti, makarna
жайылып кесмедей тууралса, ичке жана үзбөй чоюшса өмүрү bilinen yemeklerin birçoğunun günü- risini yükselterek ayrı bir tat veriyor. çok fazla tüketiliyor. “Zakiya” adlı, yapma teknolojisi dünyada büyük ilgi
ал лагман эмес, спагеттинин да узун болоору айтылат. Буга müzde Doğu Türkistan Uygur mut- Spagetti ise lagmana göre daha az batı mutfağını temsil eden, lokanta- görmektedir. Bugün üç yüze ulaşan
камыры болуп калат. Анткени ишенген кыздар лагман чой- fağında geleneksel olarak yapılan kaloriye sahiptir. nın sahibi Çolpon Amankulova bir pastanın türlü tarifleri vardır.
италия ашканасында спагет- гонго кызыккандыктан мыкты yemekler olduğunu söyleyen Gök- günde binden fazla porsiyon lagman
ти сызыктарга кесилсе туура ашпозчулар чыккан. Мисалы, türk, İtalyan Seyyah Marko Polo’nun Lagmanın hamuru bıçakla kesil- tüketildiğini belirtiyor.
даярдалган болуп саналат. Аш- дүйнөлүк рекорддор китебин- mez. Ellerle parçalara bölünür, sonra
поз чоң апалардын айтымына де катталган эң узун камыр бир
караганда колго жасалган та- жарым километрди ашкан.
мак ысык тамакка кирет, ал эми Спагетти лагмандын камы-
макарон сыяктуу фабрикада ры сыяктуу эле туздуу суу же
жасалган камыр суук тамак. шорпого бышырылат. Даяр
Лагмандын жаралышы кы- спагеттинин үстүнө соус куюл-
зыккандарга сыр бойдон кал- ган соң паста тамагы даяр бо-
ган. Бирок спагеттини айта лот. Дүйнө жүзүндө макарон-
турган болсок, салттык Чыгыш дорду даярдоо технологиясы
Түркстан ашканасынын изил- абдан өнүккөн. Мисалы, азыр-
дөөчүсү Нурала Гөктүрктүн кы күндө пастанын эле 300 чак-
өзгөчө пикири бар. Ал Батыш ты рецепттери бар.
Батыш менен Жамал Борисова
Чыгышты
бириктирген
Лагман
Асель Солпуева
Заманбап ашканалардын негизи Orta
түрк маданияты жана Азия
ашканасында түптөлгөн десек
ашыкча болбос. Дүйнөнүн төрт
бурчунда желип келген спагетти,
Чыгыш Түркстан ашканасынын
ажары лагмандан келип чыккан.
“ЧОЙМО ТАМАК” тарапта спагетти деп тааныл- Asya’dan
Тарыхты карыткан лагман ган тамак Чыгыш Түркстандан
түрк элинин салттык тамагы. келгенин тастыктап китепке Avrupa’ya
"Чоймо тамак" деп айтылып, басып чыгарган. Башка сая-
чоюу, узартуу, ичкертүү маа- катчы Марко Поло атактуу Asel Solpueva Uzanan
нисин камтыйт. Бул тамакка "Чыгышка карай саякат" аттуу Lağman
Улуу Түрк изилдөөчүсү Мах- китебинде, ал өз мекенине кай- Tarihten günümüze her alanda çok önemli gelişmeler
муд Кашгари "Лагман" деп ат тып баратканда лагманды ала gösteren Orta Asya mutfağının dünya mutfaklarına olan etkisi
койгон. кеткенин жазган. konuşula gelmiştir. Bunun en önemli kanıtı dünyanın çeşitli
Кадимки лагман колго даяр- bölgelerinde büyük bir iştahla yenen spagettinin kökeninin
далган камырдын үстүнө шор- Нурала Гөктүрк европа- Orta Asya Türkleri’nin meşhur yemeği lagmana dayanmasıdır.
по кошулган тамак. Өзүнчө жа- лыктарды Түрк элинин эң бай
салган камыр менен шорпо тез ашкана маданиятын өз мамле- Türkistan kökenli lagman Orta 1400’li yıllarda Doğu Türkistan zi- bu parçalar ayrı şekilde inceltilip uza- Lagmanın hamuru hakkında efsa-
эле даяр болот. Тамак калория- кеттерине алып кетип ылайык- Asya’da tarihten günümüze yaretinde birçok yemeğe hayran tılır. Elle yapılan hamur daha lezzetli, nelerde var. Genç kızlar hamuru düz,
луу болгонуна карабастан өзгө- таштырып өздөштүрүп алыш- kadar zevkle yenen milli yemeklerin kalarak, kendi ülkesine taşıdığını ve mide için faydalıdır. Oysa spagetti uzun yaparlarsa hayatları da uzun
чө тамшанткан даамынан улам кан деп айткан. başında gelmektedir. “Sozma aş” İtalya'ya dönüşünde, bugün spagetti hamuru açılarak parçalara kesilerek olacaktır. Buna inanan genç kızlar
кайра-кайра жегиңди келтирет. denilen, 'çözme, uzatma, inceltme olarak anılan yemeği de batıya gö- yapılmamaktadır. Çünkü italyanlar ilk lagman yapmaya motive edilerek,
Спагетти болсо, тескерисинче, ДҮЙНӨЛҮК РЕКОРД manasına gelen yemeğe, Büyük türdüğü belirtmektedir. Bu durum- olarak spagettiyi düz keserek hazır- lagman ustaları ortaya çıkartılmıştır.
аз калориялуу. Бирок бул да тез КИТЕБИНЕ КИРИП... Türk Bilgini Kaşgarlı Mahmut “Divan'ı dan Uzakdoğu Seyahatnamesi’nde ladıklarını söylerler. Bunun dışında Dünya rekorları kitabında kaydedilen
аранын ичинде даярдалган та- Лагманды бардык адамдар Lügatul Türk” adlı eserinde 'lagman' de bahsedilmektedir. Bu ve buna Aşçı ninelerin söylediğine göre lag- en uzun hamur bir buçuk kilometre-
мактарга кирет. жакшы көрөт. Кыргызстанда- adını vermiştir. benzer nedenlerle Nurala Göktürk: man gibi elle yapılan hamur yemekler den uzundur.
гы атактуу кафелердин ээлери “Batılıların, Türklerin zengin mutfak sıcak yemek sınıfına girerken, ma-
ЕВРОПАГА КӨЧҮП бир ооз менен, “лагман” эң көп Lagmanın yapılış tarihi çözüleme- kültürlerini kendi ülkelerine taşıdıkla- kinelerde yapılan makarna yemekleri İtalyan mutfağının kartviziti.
БАРГАН “ЛАГМАН” желген тамак деп билдириш- yen bir sır olarak kalırken, spagettinin rını dile getirmektedir. soğuk yemekler sınıfına girmektedir.
Лагмандын камыры бычак ти. “Закия” кафесинин ээси tarihine bakacak olursak, geleneksel Spagetti lagmanın hamuru gibi
менен кесилбейт. Кол менен Чолпон Аманкулова бир күндө Doğu Türkistan mutfağının kültür ‘Batının lagmanı’ Dünya Rekorlar Kitabına tuzlu su veya çorbada pişirilen uzun
бөлүкчөлөргө бөлүнүп өзүнчө миңден ашык порция лагман araştırmacısı Nurala Göktürk gazete- giren yemek makarnanın bir türüdür. Ama böylece
ичке камыр болгуча чоюлат. талап кылынаарын айтты. mize yaptığı açıklamada, Batıda spa- Normal lagman hamuru el yapımı pişirme yönteminin sahibi kendileri
Камыр колго жасалса даам- Лагмандын камыры туура- getti olarak bilinen makarnanın köke- ile hazırlanmaktadır. Hamurun üzeri- Lagmanı herkes seviyor. olduklarını savunurlar. Hazır makar-
дуураак, аш-казанга сиңирим- луу уламыштар айтылып келет. ninin Doğu Türkistan olduğunu ileri ne konulmak üzere hazırlanan sos Kırgızistan’daki meşhur lokantaların nanın üzerine dökülen soslu yeme-
дүүрөөк болот. Эгер камыр Жаш кыздар камырды тегиз, sürmektedir. İtalyan mutfağı olarak hızlı pişiriliyor. Bu ise lagmanın kalo- sahiplerinin söylediğine göre lagman ğin adı ise pasta. Spagetti, makarna
жайылып кесмедей тууралса, ичке жана үзбөй чоюшса өмүрү bilinen yemeklerin birçoğunun günü- risini yükselterek ayrı bir tat veriyor. çok fazla tüketiliyor. “Zakiya” adlı, yapma teknolojisi dünyada büyük ilgi
ал лагман эмес, спагеттинин да узун болоору айтылат. Буга müzde Doğu Türkistan Uygur mut- Spagetti ise lagmana göre daha az batı mutfağını temsil eden, lokanta- görmektedir. Bugün üç yüze ulaşan
камыры болуп калат. Анткени ишенген кыздар лагман чой- fağında geleneksel olarak yapılan kaloriye sahiptir. nın sahibi Çolpon Amankulova bir pastanın türlü tarifleri vardır.
италия ашканасында спагет- гонго кызыккандыктан мыкты yemekler olduğunu söyleyen Gök- günde binden fazla porsiyon lagman
ти сызыктарга кесилсе туура ашпозчулар чыккан. Мисалы, türk, İtalyan Seyyah Marko Polo’nun Lagmanın hamuru bıçakla kesil- tüketildiğini belirtiyor.
даярдалган болуп саналат. Аш- дүйнөлүк рекорддор китебин- mez. Ellerle parçalara bölünür, sonra
поз чоң апалардын айтымына де катталган эң узун камыр бир
караганда колго жасалган та- жарым километрди ашкан.
мак ысык тамакка кирет, ал эми Спагетти лагмандын камы-
макарон сыяктуу фабрикада ры сыяктуу эле туздуу суу же
жасалган камыр суук тамак. шорпого бышырылат. Даяр
Лагмандын жаралышы кы- спагеттинин үстүнө соус куюл-
зыккандарга сыр бойдон кал- ган соң паста тамагы даяр бо-
ган. Бирок спагеттини айта лот. Дүйнө жүзүндө макарон-
турган болсок, салттык Чыгыш дорду даярдоо технологиясы
Түркстан ашканасынын изил- абдан өнүккөн. Мисалы, азыр-
дөөчүсү Нурала Гөктүрктүн кы күндө пастанын эле 300 чак-
өзгөчө пикири бар. Ал Батыш ты рецепттери бар.
