2026-10-20
“Түрк дүйнөсүндөгү археологиялык казуулар, изилдөөлөр жана археометрия” симпозиуму өткөрүлдү.
2026-жылдын 15–16-октябрь күндөрү Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде (КТМУ) “Түрк дүйнөсүндөгү археологиялык казуулар, изилдөөлөр жана археометрия” симпозиуму өткөрүлдү. Симпозиум КТМУнун, Түркия Республикасынын Маданият жана туризм министрлигинин, Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлигинин, ошондой эле Түрк археологиясы жана маданий мурастар институтунун кызматташтыгында уюштурулду.
Профессор доктор Алпаслан Жейландын төрагалыгы астында өткөн пленардык жыйында Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министринин орун басары Аскаралы Мадаминов археологиялык жайларды жана тарыхый эстеликтерди коргоодо илимий изилдөөлөрдүн маанилүүлүгүн белгиледи. Ошондой эле университеттердин, музейлердин жана мамлекеттик мекемелердин ортосундагы кызматташтыкты чыңдоонун зарылдыгына токтолду. КТМУнун ректору, профессор доктор Алпаслан Жейлан Түрк дүйнөсүнүн орток тарыхын жана маданий мурастарын илимий ыкмалардын негизинде изилдөөнүн маанисин баса белгиледи. Ал археологиялык табылгаларды так каттоо, илимий негизде талдоо жана келечек муундарга жеткирүү зарылдыгын белгилеп, ар кайсы өлкөлөрдүн изилдөөчүлөрүнүн ортосунда биргелешкен долбоорлорду, илимий басылмаларды жана талаа изилдөөлөрүн өнүктүрүүнү сунуштады. Түрк археологиясы жана маданий мурастар институтунун президенти, профессор доктор Шабан Доган археологиялык мурастарды изилдөөдө жана коргоодо мекемелер аралык кызматташтыктын, маалымат жана тажрыйба алмашуунун маанисине токтолду. Ал түрк дүйнөсүнүн ар кайсы аймактарындагы изилдөөчүлөр менен кызматташууга өзгөчө көңүл бурулушу керектигин белгиледи. Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Б. Жамгерчинов атындагы Тарых, археология жана этнология институтунун директору, профессор доктор Абылабек Асанканов биргелешкен археологиялык изилдөөлөр түрк дүйнөсүнүн тарыхын тереңирээк түшүнүүгө өбөлгө түзөрүн айтты. Ошондой эле Кыргызстанда археологиялык изилдөөлөрдү өнүктүрүү, адистерди даярдоо жана «Манас» университетинде археологиялык борбор түзүү маселелеринин маанилүүлүгүн белгиледи.
Түркия Республикасынын Маданият жана туризм министрлигине караштуу Маданий баалуулуктар жана музейлер башкы башкармалыгынын Музейлер бөлүмүнүн башчысынын орун басары Серкан Гедүк түрк дүйнөсүнүн маданий мурастарын изилдөө өлкөлөр ортосундагы илимий жана маданий кызматташтыкты бекемдей турганын белгиледи. Ал археологиялык казууларда жана эстеликтерди сактоо иштеринде топтолгон тажрыйбаны бөлүшүүнүн маанисине көңүл бурду. Кыргыз улуттук тарых музейинин директору Назгүл Өмүрзакова археологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктарын коомчулукка жеткирүүдө музейлердин ролу чоң экенин белгиледи. Анын айтымында, университеттердин, музейлердин жана изилдөөчүлөрдүн ортосундагы маалымат алмашуу маданий мурастарды сактоого олуттуу салым кошот. Симпозиумду уюштуруу комитетинин төрагасы, гуманитардык факультетинин деканы, профессор доктор Алпаслан Ашык ар кайсы аймактарда жүргүзүлгөн археологиялык изилдөөлөрдү бирдиктүү илимий алкакта талкуулоонун маанилүүлүгүн белгиледи. Ал симпозиум изилдөөчүлөрдүн ортосундагы илимий байланыштарды чыңдоого жана жаңы биргелешкен изилдөөлөрдү өнүктүрүүгө өбөлгө түзөрүнө ишеним билдирди.
Ар кайсы өлкөлөрдөн келген окумуштуулар катышкан симпозиум 16 секциялык жыйынды камтып, анда 8 өлкөдөн келген изилдөөчүлөр тарабынан 83 баяндама сунушталды. Иш-чаранын алкагында Түрк дүйнөсүнүн археологиялык мурастары, археологиялык казуулардан жана жер үстүндөгү изилдөөлөрдөн алынган натыйжалар, учурдагы талаа изилдөөлөрү, археометриялык ыкмалар, антропология жана музей иши талкууланды. Мындан тышкары, маданий мурастарды коргоо, калыбына келтирүү жана консервациялоо маселелери боюнча пикир алмашуу болду. “Түрк дүйнөсүндөгү археологиялык казуулар, изилдөөлөр жана археометрия” симпозиуму Түркия Республикасынын Маданият жана туризм министринин орун басары Надир Алпасландын катышуусундагы жабылыш аземинен кийин, 2026-жылдын 17-октябрында тарыхый-маданий экскурсия менен жыйынтыкталды. Экскурсиянын жүрүшүндө катышуучулар Ата-Бейит мемориалдык комплексине, Бурана байыркы шаарчасынын калдыктарына жана Кыргыз улуттук тарых музейине барышты.
