Haberler

KTMÜ araştırmacıları, Kara-Koy Vadisi'nde nesilden nesile aktarılan bitkisel tedavi bilgisini uluslararası literatüre taşıdı

Modern tıp her geçen gün yeni ilaçlar geliştirmeye çalışırken, Kırgızistan'ın yüksek dağlarında yüzyıllardır yaşayan bir bilgi sessizce varlığını sürdürüyordu. Yerel halkın kuşaktan kuşağa aktardığı bitkisel tedavi yöntemleri, bugün bilimsel yöntemlerle kayıt altına alınarak geleceğe taşındı.

Üniversitenin araştırma odaklı vizyonu doğrultusunda Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (KTMÜ-BAP) tarafından desteklenen çalışma, ülkenin güneyindeki Kara-Koy Vadisi'nde yaşayan insanların geleneksel bitkisel tedavi uygulamalarını bilimsel olarak belgeledi. Avrupa'nın saygın bilimsel dergilerinden European Journal of Integrative Medicine'da yayımlanan araştırma, Kırgızistan'ın biyolojik zenginliğini ve kültürel mirasını uluslararası bilim dünyasının gündemine taşıdı.

Bir fincan bitki çayıyla başlayan bilimsel yolculuk

Araştırmanın çıkış noktası dikkat çekici bir saha deneyimine dayanıyor. 2018 yılında KTMÜ Biyoloji Bölümü öğrencilerinin arazi uygulaması sırasında yaşanan beklenmedik bir olay, bilimsel bir keşfin kapısını araladı. Gece saatlerinde tansiyonu yükselen bir öğretim elemanına, bölge halkı tarafından yabani bir bitkiden hazırlanan çay ikram edildi. Kısa süre içinde sağlık durumunun düzelmesi araştırmacıların dikkatini çekti.

Bu deneyim, Kara-Koy Vadisi'nde yaşayan insanların sahip olduğu geleneksel tıbbi bilginin sistematik biçimde araştırılması fikrini doğurdu. Pandemi nedeniyle birkaç yıl ertelenen proje, 2021-2022 yıllarında yeniden başlatılarak kapsamlı bir etnobotanik araştırmaya dönüştü.

160 bitki türü, 117 farklı sağlık sorunu

Araştırmacılar iki yıl boyunca Kara-Koy Vadisi'nde yaşayan 58 bilgi taşıyıcısıyla ayrıntılı görüşmeler gerçekleştirdi. Çalışmada 160 farklı tıbbi bitki türü, 123 cins, 47 bitki familyası, 117 farklı hastalık ve sağlık problemi, binlerce geleneksel kullanım bilgisi bilimsel yöntemlerle kayıt altına alındı. Araştırmada bitkilerin hangi hastalıklarda kullanıldığı, hangi bölümlerinin tercih edildiği, nasıl hazırlandığı ve hangi yöntemlerle uygulandığı ayrıntılı biçimde belgelendi.

Sindirim Sistemi İçin Doğanın Eczanesi

Analizler, Kara-Koy halkının özellikle sindirim sistemi hastalıkları konusunda dikkat çekici bir ortak bilgiye sahip olduğunu ortaya koydu. Bitkisel tedavilerin en yoğun olarak sindirim sistemi rahatsızlıklarında kullanıldığı belirlenirken deri hastalıkları, kas-iskelet sistemi sorunları ve enfeksiyon hastalıkları da geleneksel tedavilerin en sık uygulandığı alanlar arasında yer aldı.

Araştırmacılar, bu yüksek ortaklık düzeyinin belirli bitkilerin uzun yıllar boyunca etkinliğinin toplum tarafından deneyimlenerek doğrulandığını gösterdiğini ifade ediyor.

Bilim dünyasının henüz yeterince tanımadığı türler dikkat çekti

Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, uluslararası literatürde çok sınırlı biçimde incelenmiş veya henüz ayrıntılı araştırılmamış çok sayıda bitkinin tespit edilmesi oldu. Belgelenen bitkilerden 44 türün bölgedeki tıbbi kullanımının ilk kez bilimsel literatüre kazandırıldı. Araştırmada belgelenen bazı bitki türlerinin farmakolojik özelliklerinin henüz bilimsel olarak doğrulanmadığı, buna karşın bölge halkı tarafından uzun yıllardır güvenle kullanıldığı belirlendi.

Bu durum, söz konusu türlerin gelecekte yeni ilaç geliştirme çalışmalarına, fitokimyasal analizlere ve farmakolojik araştırmalara önemli katkılar sağlayabilecek doğal kaynaklar arasında yer aldığını gösteriyor.

Bilginin En Büyük Taşıyıcıları Yaşlı Kuşaklar

Araştırma, yerel halkın sahip olduğu geleneksel bilginin yaşlı kuşaklarda yoğunlaştığını ve bu bilgi birikiminin zamanla kaybolma riski taşıdığını da ortaya koydu.

Kentleşme, yaşam biçimlerinin değişmesi ve genç kuşakların geleneksel uygulamalardan uzaklaşması nedeniyle sözlü kültürle aktarılan bu zengin mirasın kayıt altına alınmasının büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.

Bilim insanlarına göre etnobotanik araştırmalar, yalnızca geçmişi belgelemek için değil; biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir doğal kaynak yönetimi ve geleceğin sağlık teknolojilerine katkı sağlayabilecek yeni moleküllerin keşfi açısından da stratejik değer taşıyor.

KTMÜ araştırmacılarından uluslararası literatüre önemli katkı

Araştırma, KTMÜ Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Nurbek Aldayarov, Prof. Dr. Kadırbay Çekirov, Prof. Dr. Gülbübü Kurmanbekova, Doç.Dr. Nazgül İmanberdiyeva, Doç.Dr. Gülnara Şarşenaliyeva, Dr. Nurjamal Ömürzakova, Arş. Gör. Bermet Kıdıraliyeva ile Veteriner Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Askarbek Tülöbaev tarafından gerçekleştirildi.

Araştırmacılar, Kara-Koy Vadisi'nin sahip olduğu zengin bitki çeşitliliğinin, geleneksel bilgiyle birlikte değerlendirildiğinde uluslararası bilim dünyası açısından da önemli bir araştırma potansiyeli taşıdığına dikkat çekiyor. Elde edilen bulguların gelecekte yürütülecek fitokimyasal, farmakolojik ve biyoteknolojik çalışmalara güçlü bir temel oluşturması bekleniyor.