2026-10-01
«Табигый тилди иштетүү (NLP) технологиялары жана корпустук лингвистика» аттуу эл аралык тренинг
2026-жылдын 21–24-сентябрында Кыргыз-Түрк «Манас» университетинин Гуманитардык факультетинин Синхрондук котормо бөлүмүндө «Табигый тилди иштетүү (NLP) технологиялары жана корпустук лингвистика» аттуу эл аралык тренинг өттү. Тренингди Германиянын Саарланд университетинин окутуучулары др. Мари-Полин Крилке менен др. Андреа Вурм жана КТМУнун профессору, др. Аида Касиева биргелешип өткөрүштү.
Тренинг 21-сентябрда проф. др. Аида Касиеванын ачылыш лекциясы менен башталды: анда ал кыргыз тилиндеги корпустук лингвистика боюнча бүгүнкү күнгө чейин жасалган иштер, ачык маселелер жана келечектеги пландар тууралуу баяндама жасады. Андан кийинки киришүү отурумунда катышуучулар өз изилдөө кызыкчылыктарын тааныштырып, курста колдонула турган куралдар менен таанышышты.
22–23-сентябрда др. Крилкенин сабактарында иштелбеген тексттерди аннотацияланган корпуска айландыруу, метамаалыматтар жана лингвистикалык аннотация менен иштөө, регулярдуу туюнтмалар аркылуу корпустан издөө жана корпустук талдоодо жасалма интеллектти колдонуу маселелери каралды. Өзүнчө бир блок Universal Dependencies долбоорунун практикада колдонулушуна, анын ичинде ЖИ колдоосундагы синтаксистик талдоого (parsing), баалоого жана аннотациянын сапатына арналды. Др. Вурм Sketch Engine жана акысыз куралдардын жардамы менен издөө жыйынтыктарын жүктөп алуу, визуалдаштыруу жана дискурс талдоо үчүн иликтөө жолдорун көрсөттү.
24-сентябрда др. Вурм эки теманы камтыды. Биринчиси, корпустук лингвистикадан MAXQDA, TEI/XML жана ачык булактуу куралдар менен сапаттык маалымат талдоосуна өтүү. Экинчиси, студенттик котормолордун параллель корпустарын түзүү, аннотациялоо жана талдоо, анын ичинде кол менен аннотациялоо схемаларын ыңгайлаштыруу маселелери.
Ар бир лекциядан кийин практикалык сессия өтүп, катышуучулар үйрөнгөн методдорун реалдуу маалыматтарга колдонушту. Тренинг жабылыш отуруму, баалоо жана сертификаттарды тапшыруу менен жыйынтыкталды.
Тренинг бөлүмдүн кыргыз, англис жана башка тилдер боюнча корпустук жана компьютердик изилдөөлөрдү жүргүзүү дараметин чыңдады. Ошондой эле ал КТМУ менен Саарланд университетинин ортосундагы өнөктөштүктү бекемдеп, биргелешкен долбоорлорго, илимий макалаларга жана жаңы тилдик ресурстарга жол ачты.
.jpeg)